Meer weten over ons waterbeleid

Waterbeschikbaarheid en waterketen
  • Terugblik op 2016

    Samenvatting voortgangsrapportage Staat van Ons Water 2016
  • Bestuurlijke ontwikkelingen

    De rol van overheden en instanties uitgelegd
    Wie gaat over wat?
  • Waterveiligheid

    Alles rondom waterveiligheid
    Zijn we goed beschermd?
  • Waterkwaliteit

    De kwaliteit van water in onze omgeving
    Hoe zit het met waterkwaliteit?
  • Waterbeschikbaarheid en waterketen

    Over de beschikbaarheid van water
    Is er voldoende zoet water?
  • Water en leefomgeving

    De invloed van water op de leefomgeving
    Hoe beïnvloed het klimaat en/of water ons landschap?
  • Grote wateren

  • Verduurzaming

    Afvalwater als bron van energie en grondstoffen
    Hoe duurzaam is de waterketen?
  • Inzet wereldwijd

    Nederland: waterexpert van de wereld
    Wat doen we met onze waterkennis?
  • Financiering

    Je waterrekening toegelicht
    Hoeveel kost dat waterbeheer ons?
  • Waterbeschikbaarheid en waterketen

    Voor de leefbaarheid en de economische positie van Nederland is het van cruciaal belang om over voldoende zoetwater te beschikken. Omdat het aanbod hiervan niet altijd toereikend is voor de vraag, wordt het inzicht in de beschikbaarheid van water vergroot. Maatregelen om zoetwater vast te houden, te bergen en waar nodig aan te voeren worden voorbereid of zijn al in uitvoering.

    De bescherming van zoetwaterbronnen is voor de drinkwatervoorziening van cruciaal belang. Het mede hierop gerichte uitvoeringsprogramma van de Beleidsnota Drinkwater krijgt inmiddels vorm. In de waterketen sluit het zuiveringsbeheer de rij. Jaarlijks wordt zo'n twee miljard m³ afvalwater door de waterschappen gezuiverd.

  • Beschikbaarheid van water

    De deltascenario's laten zien dat in de toekomst vaker watertekorten kunnen optreden door klimaatverandering en sociaal-economische ontwikkelingen. Er is een gezamenlijke opgave van Rijk, regio en gebruikers om te anticiperen op ontwikkelingen die op het gebied van zoet water op ons af komen. Met de deltabeslissing Zoetwaterstrategie is de basis gelegd om de zoetwateropgave gezamenlijk op te pakken.

    De zoetwatermaatregelen die nodig zijn op weg naar een duurzame zoetwatervoorziening zijn gebundeld in het Deltaplan Zoetwater. Hierin staan ook afspraken over de financiële bijdragen van Rijk en regio. Het Deltaplan Zoetwater bevat een concrete programmering van maatregelen voor de periode 2015-2021 en een vooruitblik naar de periode 2022-2028.


    Beregening van tulpenvelden in de Noordoostpolder

    Inmiddels is gestart met de uitwerking van de vraag hoe het staat met de beschikbaarheid van water, zodat het risico op tekorten van zoet water inzichtelijk wordt. Het gesprek met de grote watergebruikers (landbouw, scheepvaart, natuur, drinkwaterbedrijven en industrie) loopt en in alle regio's zijn pilots gestart. Daarnaast zijn ook fysieke maatregelen voor het vasthouden, bergen en aanvoeren van zoet water in uitvoering. Zo heeft Rijkswaterstaat de eerste stappen gezet voor een flexibel peilbeheer op het IJsselmeer. Ook is een kennisagenda zoet water opgesteld, zodat alle betrokken partijen in samenhang werken aan nieuwe kennisontwikkeling en kennisdeling.

    Inzicht in de waterbeschikbaarheid maakt duidelijk wat de kans is op watertekorten in een gebied, zowel in normale als in droge situaties. Er zijn drie stappen:

    1. Verkrijg inzicht in de beschikbaarheid van water en de kans op watertekorten, nu en in de toekomst.
    2. Optimaliseer zo nodig de beschikbaarheid van water.
    3. Maak afspraken: wat zijn de verantwoordelijkheden en inspanningen van de overheid en wat zijn de verantwoordelijkheden en restrisico s voor de gebruiker? Gebruikers krijgen daarmee een handelingsperspectief en kunnen anticiperen op mogelijke tekorten, bijvoorbeeld door te innoveren.

    Inzicht in de waterbeschikbaarheid wordt de komende jaren uitgewerkt en zal naar verwachting in 2021 voor alle gebieden beschikbaar zijn. Dit gebeurt in de regio's onder regie van de provincies, in samenwerking met de waterbeheerders en de gebruikers. Het Rijk is verantwoordelijk voor de uitwerking van de waterbeschikbaarheid van het hoofdwatersysteem. In 2015 en 2016 zijn de eerste pilots uitgevoerd. Er lopen in heel Nederland in totaal meer dan twintig pilots. Over de voortgang van het Deltaprogramma Zoetwater wordt jaarlijks gerapporteerd.

  • Beleidsnota Drinkwater

  • Beleidsnota Drinkwater

    Bescherming drinkwaterbronnen

    Borging drinkwaterbelang in Omgevingswet
    Vanuit de Drinkwaterwet geldt een zorgplicht voor de bescherming van de drinkwaterbronnen. Drinkwater is een eerste levensbehoefte en het veiligstellen van onze bronnen en infrastructuur is van vitaal belang. Dit wordt verder geregeld in de Omgevingswet, die naar verwachting in 2019 in werking treedt. Hierin wordt de taak voor bestuursorganen opgenomen dat zij zorgen voor de duurzame veiligstelling van de drinkwatervoorziening.

    Met de publicatie van drie ontwerp-AMvB's (Algemene Maatregel van Bestuur) is in 2016 een belangrijke stap gezet om de omgevingsrechtelijke aspecten van de openbare drinkwatervoorziening in de Omgevingswet te verankeren.

    Drinkwater 2017

    Aanpak nitraat en aanverwante stoffen
    In 2016 zijn resterende problemen voor grondwaterwinningen voor drinkwater in beeld gebracht. Dit RIVM/Alterra-onderzoek werd uitgevoerd in het kader van de evaluatie van de mestwetgeving en in maart 2017 gepubliceerd. Mogelijke aanvullende maatregelen worden primair bepaald in het kader van de Delta-aanpak Waterkwaliteit en Zoetwater, het 6e Nitraatactieprogramma en de gebiedsdossiers voor drinkwaterwinningen.

    Gewasbeschermingsmiddelen
    In 2016 voerde het RIVM nader onderzoek uit naar de huidige belasting van (en mogelijke maatregelen voor) gewasbeschermingsmiddelen in grondwater bij drinkwaterwinningen. Een verontreiniging met dimethoaat zorgde er bijvoorbeeld voor dat waterbedrijf Dunea gedurende drie maanden de inname van water uit de Afgedamde Maas moest staken en moest omschakelen naar het gebruik van Lekwater.

    Mogelijke aanvullende maatregelen op dit terrein worden primair bepaald in het kader van de Delta-aanpak Waterkwaliteit en Zoetwater, de tussenevaluatie van de nota Gezonde Groei, Duurzame Oogst in 2018 en de gebiedsdossiers voor drinkwaterwinningen.

    Aanpak nieuwe stoffen in oppervlaktewater
    Nieuwe, opkomende stoffen (waaronder geneesmiddelen) vragen een toenemende aandacht voor de veiligstelling van de drinkwatervoorziening. Dit onderwerp kwam in een stroomversnelling, nadat drie drinkwaterbedrijven in 2015 langdurig de inname moesten stilleggen vanwege de lozing van pyrazool. In 2016 kwamen lozingen van melanine en perfluoroctaanzuur in het nieuws.

    Eind 2016 stelden alle betrokkenen een stappenplan vast voor incidenten met opkomende stoffen die in oppervlaktewater en drinkwater worden geïdentificeerd, maar die nog niet wettelijk zijn genormeerd. Ook wordt gewerkt aan een structurele aanpak voor niet genormeerde opkomende stoffen in relatie tot industriële lozingen. Dit houdt in dat het bestaande beleidskader, regelgeving en instrumenten worden geëvalueerd en waar nodig bijgesteld.

    Gebiedsdossiers drinkwaterwinningen
    Gebiedsdossiers brengen problemen en risico’s voor drinkwaterwinningen in beeld. Ze vormen de basis voor afspraken over te nemen maatregelen. De Stuurgroep Water stelde in 2016 een nieuw protocol voor gebiedsdossiers vast. Hierin staan afspraken over de versterking van het instrument gebiedsdossiers, op basis waarvan de komende jaren wordt toegewerkt naar de tweede generatie gebiedsdossiers.

    Feitendossiers industriële winningen
    Vergelijkbaar met de gebiedsdossiers worden door de provincies voor industriële grondwaterwinningen voor menselijke consumptie feitendossiers opgesteld. In 2016 is een voorlopige werkwijze vastgesteld voor het opstellen van deze dossiers en de daarbij horende monitoring van de grondwaterkwaliteit ter plaatse van de winning. In verschillende provincies zijn deze feitendossiers inmiddels al opgesteld.

    Betere bescherming oppervlaktewaterwinningen
    In 2016 werd verkend welke maatregelen leiden tot betere bescherming van oppervlaktewaterwinningen. In dit kader is afgesproken dat zogenoemde rivierdossiers voor Rijn en Maas worden opgesteld. Dit is inmiddels geborgd via het nieuwe protocol voor gebiedsdossiers. Op basis van de gebiedsdossiers kan er aanleiding zijn tot het instellen van ruimtelijke beschermingszones of tot andere acties, gericht op verduidelijking van het drinkwaterbelang van Rijn en Maas.

    Duingebied en waterleidingduinen het Solleveld met watertoren
    De watertoren van Monster in het duinwaterwinningsgebied Solleveld

  • Grondwatervoorraden voor de toekomst

    Een belangrijk thema van de Beleidsnota Drinkwater (2014) is dat de openbare drinkwatervoorziening toereikend is voor de toekomst, ook als bijvoorbeeld de drinkwatervraag sterk zou stijgen. Het RIVM heeft na het verschijnen van de Beleidsnota Drinkwater een aantal scenario’s met mogelijke toekomstige ontwikkelingen tot 2040 doorgerekend, om te kijken wat dat zou kunnen betekenen voor de drinkwatervraag in de afzonderlijke provincies. Ook keek het RIVM per provincie of er voldoende productiecapaciteit beschikbaar is om aan die mogelijke drinkwatervraag in 2040 te kunnen voldoen.

    Het RIVM en in aanvulling daarop Deltares brachten ook in kaart welke grondwatervoorraden als aanvullende strategische voorraad (ASV) kunnen worden ingezet om mogelijke tekorten op te vangen. Eerder al onderzocht Deltares waar grondwatervoorraden liggen die een zeer hoge kwaliteit hebben en die de komende anderhalve eeuw gevrijwaard moeten blijven van verontreinigingen door menselijke activiteiten. Deze gebieden komen volgens de Beleidsnota Drinkwater in aanmerking om aangewezen te worden als Nationale Grondwater Reserve (NGR).

    De resultaten van deze onderzoeken zijn verwerkt in de Ontwerp Structuurvisie voor de Ondergrond, die eind 2016 verscheen. Provincies onderzoeken samen met drinkwaterbedrijven, andere overheden en maatschappelijke organisaties of zij ASV’s willen aanwijzen en zo ja, welke dit zijn en welk beschermingsbeleid ze daarvoor nodig achten. In de structuurvisie zijn ook globaal de gebieden die deel uitmaken van de NGR aangewezen.

    Voor de NGR is geen aanvullend beschermingsbeleid geformuleerd.

  • Beleidsevaluatie legionellapreventie

    Eind 2015 kwam de VVD-fractie van de Tweede Kamer met een Initiatiefnota legionella. Ook de Toezichttafel Gastvrijheidssector startte met de ontwikkeling van een aantal voorstellen rond legionellapreventie. Deze voorstellen richten zich vooral op de verbetering van het brononderzoek, het belang van legionellaveilig bouwen, de coördinatie van toezicht en de versoepeling van de wetgeving. De minister van Infrastructuur en Milieu informeerde de Tweede Kamer in de Waterbrief van november 2016 over de uitvoering van een aantal acties, onder meer met betrekking tot kleine overzichtelijke installaties, de wijze waarop de Inspectie Leefomgeving en Transport toezicht uitoefent, de aanleg van installaties conform het Bouwbesluit 2012 en de verhoging van de kwaliteit van gecertificeerde adviseurs.

  • Weerbaarheid openbare drinkwatervoorziening

    De drinkwatersector heeft samen met het ministerie van Veiligheid en Justitie een 'road map' opgesteld om de weerbaarheid van de openbare drinkwatervoorziening te verhogen. In dit vertrouwelijke programma zijn onder meer de acties uit de Beleidsnota Drinkwater meegenomen.

  • Kwalitatief goed drinkwater

    Aanpak evaluatie en aanpassing Drinkwaterrichtlijn
    De evaluatie van de Drinkwaterrichtlijn door de Europese Commissie in het kader van REFIT (EU-programma voor gezonde en resultaatgerichte regelgeving) en het Burgerinitiatief Right2Water is afgerond. Belangrijke onderwerpen zijn de introductie van risico-gebaseerde benadering van bron tot tap, de selectie van parameters (waaronder het vraagstuk van opkomende stoffen), vereisten voor materialen en chemicaliën in contact met drinkwater en aanpassing van rapportage en verbetering van informatievoorziening aan het publiek.

    In 2015 zijn de monitoringsvoorschriften onder de Drinkwaterrichtlijn aangepast, een wettelijk implementatietraject is in voorbereiding. Dit houdt in dat monitoring op basis van een risicoanalyse zal plaatsvinden. Dit is een van de instrumenten om adequaat om te gaan met opkomende stoffen. In Nederland is veel aandacht voor opkomende stoffen; het gaat hier dan ook om een verbeteringsslag ten behoeve van standaardisering en transparantie. De Nederlandse drinkwaterbedrijven werken aan een gezamenlijke aanpak voor risico-gebaseerde monitoring van het drinkwater en de bronnen.

    171024 laborant
    Een laborant controleert water van de waterzuivering

  • Early warning rond drinkwaterwinningen

    In 2016 is door de provincies gestart om samen met de drinkwaterbedrijven tot een voorstel te komen voor een zogenoemd ‘early warning’ meetnet rond de drinkwaterwinningen. Hiermee komen risico’s voor de kwaliteit van de winning vroegtijdig in beeld en is er nog tijd voor maatregelen. Uiterlijk in 2020 zou zo’n meetnet er moeten zijn.

  • Gezamenlijk investeringsprogramma

    In de periode 2011-2015 zijn ter verbetering van de samenwerking in de waterketen regionaal de plannen gesmeed, is het laaghangend fruit geplukt en zijn de meeste maatregelen tot uitvoering gebracht. Nu is een verdere verankering van de regionale ambities en maatregelen noodzakelijk. De regio’s zijn aan de slag met de realisatie van een gezamenlijk investeringsprogramma. Met de afstemming van de investeringen van met name de gemeenten en de waterschappen per zuiveringskring, wordt een optimalisatie van het beheer van de (afval)waterketen haalbaar - met behoud van de samenhang met andere beleidsterreinen, zoals de ruimtelijke ordening en het milieu voor gemeenten en de waterkwaliteit en waterkwantiteit voor de waterschappen.

    De samenwerking met de drinkwaterbedrijven richt zich vooral op duurzaamheid, asset management, de waterkwaliteit voor de drinkwaterproductie, de ondergrond en dergelijke. Hiervoor is een kansenkaart waterketen opgemaakt, die sinds 2016 wordt gebruikt.

  • Benchmarking in de waterketen

    Eind 2016 verscheen de rapportage Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer 2016 (BVZ), een driejaarlijkse benchmark van de waterzuiveringsbedrijven. Zie hoofdstuk Financiën en doelmatigheidswinst op deze site voor de conclusies uit deze benchmark.

    Ook verscheen de Monitor Gemeentelijke watertaken 2016 'Het nut van stedelijk waterbeheer'. Hierin worden de trends beschreven. Door toename van hoosbuien is extra waterberging op gemeentelijke en particuliere grond nodig. In 2015 gaven de gemeenten 225 miljoen euro uit aan maatregelen die geheel of gedeeltelijk gericht zijn op het tegengaan van regenschade. Samenwerking en innovaties beperken de kostenstijging. Gemeenten vernieuwen jaarlijks ongeveer duizend kilometer riolering. Toename van de rioolheffing is niet te vermijden, omdat de aanleg van een riool meestal is betaald uit de grondverkoop en de vernieuwing ervan ten laste van de rioolheffing komt.

    De Inspectie Leefomgeving en Transport bracht in november 2016 het rapport 'De kwaliteit van het drinkwater in 2015' uit. Bij 99,9 procent van de metingen blijkt dat het drinkwater voldoet aan de gestelde normen. Normoverschrijdingen zijn over het algemeen incidenteel van karakter. De drinkwaterbedrijven pakken de incidenten effectief aan. De drinkwaterbedrijven leven de wettelijke voorschriften voor de controle van het drinkwater goed na. Ons land is er daarmee van verzekerd dat het drinkwater vrijwel altijd voldoet aan de gestelde kwaliteitsnormen.

    Een belangrijk onderwerp op de regionale agenda van de samenwerking is de klimaatverandering: het tegengaan van wateroverlast en minder regenwater naar de afvalwaterzuivering. Veel mogelijkheden hebben gevolgen voor de inrichting van de (afval)waterketen. Nieuwe initiatieven worden op veel plaatsen opgepakt.

    Andere belangrijke onderwerpen voor de toekomst van de waterketen zijn duurzaamheid en circulaire economie. Er zijn volop kansen voor energie uit afvalwater en op de terreinen van zuivering, winnen van grondstoffen en nuttig water. Innovatie draagt hieraan bij. Er worden landelijke akkoorden en green deals afgesloten om gezamenlijke ambities te verwezenlijken. Een voorbeeld zijn de energie- en grondstoffabrieken bij de waterschappen.

  • Feiten en cijfers over het rioleringsstelsel

Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, Rijkswaterstaat, Unie van Waterschappen, VNG, IPO en Vewin.

Over De Staat van Ons Water

Elk jaar wordt aan de Tweede Kamer gerapporteerd hoe het staat met de uitvoering van het waterbeleid in Nederland. Dat gebeurt middels de Staat van Ons Water. De rapportage vermeldt de ontwikkelingen in het voorgaande jaar en wordt jaarlijks in mei geactualiseerd. De getoonde gegevens gaan daarom grotendeels over 2015.

Op staatvanonswater.nl vind je algemene informatie over aansprekende onderwerpen zoals de beschikbaarheid van schoon water, hoe ons land beschermd wordt tegen overstromingen en hoe de Nederlandse expertise op watergebied wereldwijd wordt ingezet. Wat het waterbeheer zoal kost en wat en waarvoor je precies betaalt wordt ook uit de doeken gedaan.

Het beleid waarover wordt gerapporteerd is vastgelegd in het Nationaal Waterplan 2016-2021, het Bestuursakkoord Water 2011 en de Beleidsnota Drinkwater. In de Staat van Ons Water wordt eveneens verslag gedaan over de uitvoering van de Europese richtlijnen over waterkwaliteit, overstromingsrisico’s en de mariene strategie voor de Noordzee.  

De vele links op de site helpen je om makkelijk te kunnen doorklikken naar verdere achtergrondinformatie.

Over Ons Water

Wij willen Nederlanders bewuster maken van water. Door te laten zien wat er aan watermanagement gebeurt in Nederland en bij jou in de buurt. Door te laten zien wat er nodig is voor de toekomst, want we zijn nooit klaar met ons water. En door tips te geven wat je zelf kunt doen. 

Kijk op onswater.nl. Daar kun je op jouw postcode informatie en verhalen vinden.

Vragen of opmerkingen?

Voor vragen, opmerkingen en/of suggesties over staatvanonswater.nl kun je mailen naar: info@staatvanonswater.nl