Meer weten over ons waterbeleid

Waterbeschikbaarheid en de waterketen
  • Samenvatting

    Samenvatting voortgangsrapportage Staat van Ons Water 2017
  • Bestuurlijke ontwikkelingen

    De rol van overheden en instanties uitgelegd
    Wie gaat over wat?
  • Waterveiligheid

    Alles rondom waterveiligheid
    Zijn we goed beschermd?
  • Waterkwaliteit

    De kwaliteit van water in onze omgeving
    Hoe zit het met waterkwaliteit?
  • Waterbeschikbaarheid en de waterketen

    Over de beschikbaarheid van water
    Is er voldoende water?
  • Water en leefomgeving

    De invloed van water op de leefomgeving
    Hoe beïnvloed het klimaat en/of water ons landschap?
  • Grote wateren

    Het Rijk draagt de verantwoordelijkheid voor waterveiligheid en goede zoetwatervoorziening in de grote wateren zoals het IJsselmeer, de Rijn-Maasdelta en het kust- en Waddengebied. In het Nationaal Waterplan 2016-2021 staat de gebiedsgerichte uitwerking van plannen en maatregelen voor de grote wateren. Voor de Noordzee is de Kaderrichtlijn Mariene Strategie richtinggevend.
  • Water en duurzaamheid

    Afvalwater als bron van energie en grondstoffen
    Hoe duurzaam is de waterketen?
  • Innovatie en internationaal

    Nederland: waterexpert van de wereld
    Wat doen we met onze waterkennis?
  • Financiën

    Je waterrekening toegelicht
    Hoeveel kost dat waterbeheer ons?
  • Waterbeschikbaarheid en de waterketen

    Voor de leefbaarheid en de economische positie van Nederland is het van cruciaal belang om over voldoende zoetwater te beschikken. Omdat het aanbod hiervan niet altijd toereikend is voor de vraag, vergroten de waterbeheerders het inzicht in de beschikbaarheid van water. Maatregelen om zoetwater vast te houden, te bergen en waar nodig aan te voeren worden voorbereid of zijn al in uitvoering. Voor de drinkwatervoorziening is de bescherming van zoetwaterbronnen van cruciaal belang. Gezien de toenemende perioden van droogte, als gevolg van klimaatverandering, wordt het steeds belangrijker om hier aandacht voor te hebben.

  • Beschikbaarheid van water

    Klimaatdeskundigen voorspellen dat de extremen in ons klimaat groter worden. We kunnen vaker extreme neerslag verwachten, met wateroverlast als gevolg, maar ook vaker lange droge perioden met watertekorten. In alle klimaatscenario’s neemt de kans op droogte toe. Dat vraagt aandacht voor de waterbeschikbaarheid: hoe houden we het beschikbare zoetwater en de vraag duurzaam in balans? Het is een gezamenlijke opgave van Rijk, regio en gebruikers om te anticiperen op ontwikkelingen op het gebied van zoetwater die op ons af komen. Met de Deltabeslissing Zoetwaterstrategie is de basis gelegd om de zoetwateropgave gezamenlijk op te pakken.

    De maatregelen die nodig zijn voor een duurzame zoetwatervoorziening zijn gebundeld in het Deltaplan Zoetwater. Hierin staan ook afspraken over de financiële bijdragen van Rijk en regio. Het Deltaplan Zoetwater bevat een concrete programmering van maatregelen voor de periode 2015-2021 en een vooruitblik naar de periode 2022-2028. Deze maatregelen worden uitgevoerd door het Deltaprogramma Zoetwater. Ook is er een Kennisagenda Zoetwater, zodat alle betrokken partijen in samenhang werken aan nieuwe kennisontwikkeling en kennisdeling.

    Inmiddels is een onderzoek gestart naar de beschikbaarheid van water, zodat het risico op tekorten van zoetwater inzichtelijk wordt. Het gesprek met de grote watergebruikers (landbouw, scheepvaart, natuur, drinkwaterbedrijven en industrie) loopt en in alle regio's zijn pilots gestart. Daarnaast zijn ook fysieke maatregelen voor het vasthouden, bergen en aanvoeren van zoetwater in uitvoering. Zo heeft Rijkswaterstaat de eerste stappen gezet voor een flexibel peilbeheer op het IJsselmeer en wordt er gewerkt aan de Klimaatbestendige Water Aanvoer (KWA) in Midden-Nederland. Hiermee kan vanuit het Amsterdam-Rijnkanaal en de Lek extra zoetwater naar West-Nederland worden aangevoerd.

    Rottegemaal

    Het Rottegemaal handhaaft het gewenste waterpeil in de polder

    Informatie over de waterbeschikbaarheid wordt momenteel uitgewerkt en is naar verwachting in 2021 voor alle gebieden beschikbaar. Dit gebeurt in de regio’s onder regie van de provincies, in samenwerking met de waterbeheerders en de gebruikers. Het Rijk is verantwoordelijk voor de uitwerking van de waterbeschikbaarheid van het hoofdwatersysteem. Het inzicht in de waterbeschikbaarheid maakt duidelijk wat de kans is op watertekorten in een gebied, zowel in normale als in droge situaties. Er zijn drie stappen:

    Dialoog

    Stap 1
    Inzicht verkrijgen in de beschikbaarheid van water en de kans op watertekorten, nu en in de toekomst. De partijen brengen helder in beeld hoeveel water beschikbaar is – in normale en droge omstandigheden – en hoe groot de watervraag is.

    Stap 2
    Optimalisatie van de beschikbaarheid van water. Denk hierbij bijvoorbeeld aan het afkoppelen van regenwater, waterbesparende maatregelen zoals hergebruik van restwater, andere gewaskeuze en de inrichting van waterbuffers.

    Stap 3
    Afspraken maken over de verantwoordelijkheden en inspanningen van de overheid en de gebruiker. De verschillende partijen leggen vast wie welke maatregelen voor zijn rekening neemt. Gebruikers krijgen daarmee een handelingsperspectief en kunnen anticiperen op mogelijke tekorten, bijvoorbeeld door te innoveren.

    Er worden in Nederland in totaal meer dan twintig pilots uitgevoerd. Er zijn al diverse resultaten opgeleverd, zoals bijvoorbeeld de zoetwaterfabriek de Groote Lucht waar het Hoogheemraadschap van Delfland een nieuwe manier test om afvalwater te zuiveren. Hier wordt onderzocht hoe medicijnresten, bestrijdingsmiddelen, hormoonverstorende stoffen en andere verontreinigingen effectief uit afvalwater kunnen worden gehaald.
  • Beleidsnota Drinkwater

    Bescherming drinkwaterbronnen

    Borging drinkwaterbelang in onder andere de Omgevingswet

    In artikel 2 van de Drinkwaterwet staat dat bestuursorganen een zorgplicht hebben voor de bescherming van de openbare drinkwatervoorziening. Drinkwater is een eerste levensbehoefte en het veiligstellen van onze bronnen en infrastructuur is van vitaal belang. De Drinkwaterwet geeft geen nadere invulling van dit artikel. Daarom is in de Beleidsnota Drinkwater opgenomen dat wordt verduidelijkt hoe de zorgplichtbepaling uit de Drinkwaterwet kan worden geïnterpreteerd. Zo wordt het drinkwaterbelang vroegtijdig en op een duurzame wijze in de planvorming betrokken.

    Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) heeft in opdracht van de Vereniging van drinkwaterbedrijven in Nederland (Vewin) en het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat een Informatieblad Zorgplicht Drinkwater opgesteld, gericht op overheden inclusief de waterschappen en Rijkswaterstaat. Als vervolg hierop wordt de in de Beleidsnota Drinkwater geïntroduceerde ‘preventieladder’ nader uitgewerkt, om tot een goede afweging te komen van te nemen maatregelen om bronnen en infrastructuur te beschermen. Deze ladder moet stapsgewijs helpen om tot een duurzame keuze van maatregelen te komen.

    Voor de nieuwe Omgevingswet wordt verkend op welke wijze participatie vroegtijdig een rol kan krijgen in ruimtelijke planvormingsprocessen. Deze participatie speelt ook een rol in planvormingsprocessen van de drinkwatervoorziening. In de Omgevingswet is daarnaast de taak voor bestuursorganen opgenomen om te zorgen voor de duurzame veiligstelling van de drinkwatervoorziening. Met de publicatie van drie ontwerp-AMvB’s (Algemene Maatregel van Bestuur) is al in 2016 een belangrijke stap gezet om de omgevingsrechtelijke aspecten van de openbare drinkwatervoorziening in de Omgevingswet te verankeren. De Omgevingswet treedt naar verwachting in 2021 in werking.

    Aanpak nitraat en aanverwante stoffen

    In 2016 zijn resterende problemen voor grondwaterwinningen voor drinkwater in beeld gebracht. Dit onderzoek werd uitgevoerd in het kader van de evaluatie van de mestwetgeving en is in maart 2017 gepubliceerd. In december 2017 werd, als onderdeel van het zesde Nitraatactieprogramma, de Bestuursovereenkomst 'Aanvullende aanpak nitraatuitspoeling uit agrarische bedrijfsvoering in specifieke grondwaterbeschermingsgebieden' aan de Tweede Kamer aangeboden. Medio 2019 moet duidelijk zijn of deze bestuursovereenkomst voldoende resultaat oplevert; als dat niet het geval is worden alsnog verplichte maatregelen opgelegd.

    Gewasbeschermingsmiddelen

    In 2016 voerde het RIVM onderzoek uit naar de huidige belasting van (en mogelijke maatregelen voor) gewasbeschermingsmiddelen in grondwater bij drinkwaterwinningen. Mogelijke aanvullende maatregelen op dit terrein worden bepaald in de Delta-aanpak Waterkwaliteit en Zoetwater, de tussenevaluatie van de nota ‘Gezonde Groei, Duurzame Oogst’ in 2018 en de gebiedsdossiers voor drinkwaterwinningen.

    Aanpak nieuwe stoffen in oppervlaktewater

    Nieuwe, opkomende stoffen (waaronder medicijnresten) vragen een toenemende aandacht voor de veiligstelling van de drinkwatervoorziening. Eind 2016 stelden alle betrokkenen een stappenplan vast voor incidenten met opkomende stoffen die in oppervlaktewater en drinkwater worden geïdentificeerd, maar die nog niet wettelijk zijn genormeerd. Ook wordt gewerkt aan een structurele aanpak voor niet genormeerde opkomende stoffen in relatie tot industriële lozingen. Dit houdt in dat het bestaande beleidskader, regelgeving en instrumenten worden geëvalueerd en waar nodig bijgesteld.

    Dit onderwerp kwam in een stroomversnelling, nadat drie drinkwaterbedrijven in 2015 langdurig de inname moesten stilleggen vanwege de lozing van pyrazool. In 2016 kwamen lozingen van melamine en perfluoroctaanzuur in het nieuws. In 2017 was dat GenX: sinds 2012 gebruikt fabrikant Chemours in Dordrecht de GenX-technologie als vervanging van PFOA. Uit onderzoek van het RIVM blijkt dat de schadelijke effecten van GenX stoffen deels vergelijkbaar zijn met die van PFOA. GenX staat inmiddels op de lijst met potentieel zeer zorgwekkende stoffen. Het streven is om deze stoffen uit de leefomgeving te weren. Het RIVM heeft deze lijst in februari 2018 in opdracht van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat gepubliceerd.

    Gebiedsdossiers drinkwaterwinningen

    Gebiedsdossiers brengen problemen en risico’s voor drinkwaterwinningen in beeld. Ze vormen de basis voor afspraken over te nemen maatregelen. De Stuurgroep Water stelde in 2016 een nieuw protocol voor gebiedsdossiers vast. Hierin staan afspraken over de versterking van het instrument gebiedsdossiers, op basis waarvan de komende jaren wordt toegewerkt naar de tweede generatie gebiedsdossiers.

    Feitendossiers industriële winningen

    Vergelijkbaar met de gebiedsdossiers stellen de provincies feitendossiers op over -industriële grondwaterwinningen voor menselijke consumptie. In 2016 is een voorlopige werkwijze vastgesteld voor het opstellen van deze dossiers en de daarbij horende monitoring van de grondwaterkwaliteit ter plaatse van de winning. In 2017 zijn in verschillende provincies deze feitendossiers opgesteld.

    Grondwatervoorraden voor de toekomst

    Een belangrijk doel in de Beleidsnota Drinkwater (2014) is dat de openbare drinkwatervoorziening toereikend moet blijven voor de toekomst, ook als bijvoorbeeld de drinkwatervraag sterk stijgt. In de Ontwerp Structuurvisie Ondergrond (2016) is daarom als actiepunt opgenomen dat provincies in overleg met de drinkwaterbedrijven, gemeenten en waterschappen zo nodig Aanvullende Strategische Voorraden (ASV’s) aanwijzen met -bijbehorend beschermingsregime.

    Vastlegging van de ASV’s vindt plaats in provinciale verordeningen. In elke provincie wordt daartoe een drinkwaterverkenning uitgevoerd. Het Interprovinciaal Overleg en de Vewin, die dit proces coördineren, bekijken of mogelijke capaciteitstekorten kunnen ontstaan in de toekomst. Zo nodig worden aanvullende maatregelen genomen.

    Er worden verschillende toekomstbeelden onder de loep genomen. Deze zijn geformuleerd onder de Deltascenario’s (2013), waaronder het scenario dat voor een maximale groei van de drinkwatervraag zorgt (het STOOM-scenario). Afgesproken is dat de provincies in 2019 tot besluitvorming komen over óf ze ASV’s gaan aanwijzen en zo ja, waar en met welk beschermingsbeleid.

    Ten behoeve van de Structuurvisie Ondergrond is eerder al in kaart gebracht welke grondwatervoorraden geschikt zijn om als ASV te worden ingezet om mogelijke tekorten op te vangen. Ook is al onderzocht waar grondwatervoorraden liggen die een zeer hoge kwaliteit hebben en die zo diep liggen en goed zijn afgeschermd, dat verontreinigingen door menselijke activiteiten daar in de komende anderhalve eeuw naar verwachting niet doordringen. Deze gebieden komen volgens de Beleidsnota Drinkwater in aanmerking als Nationale GrondwaterReserve (NGR). In de Ontwerp Structuurvisie voor de Ondergrond zijn deze NGR’s globaal aangewezen, echter zonder daarbij een (aanvullend) beschermingsbeleid te formuleren.

    Kwetsbaar en weerbaar

    Weerbaarheid openbare drinkwatervoorziening

    De drinkwatersector heeft samen met het ministerie van Veiligheid en Justitie een roadmap opgesteld om de weerbaarheid van de openbare drinkwatervoorziening te borgen. In dit vertrouwelijke programma zijn onder meer de acties uit de Beleidsnota Drinkwater meegenomen. In 2017 is vooral ingezet op de implementatie van de Europese Richtlijn voor Netwerk- en Informatiebeveiliging (die in Nederland wordt geïmplementeerd door de komende Cybersecuritywet) en de afspraken die zijn gemaakt in het kader van het programma Vitaal en Kwetsbaar (klimaatadaptatiemaatregelen vitale infrastructuur tegen overstromingen).

    Kwetsbaarheid afvalwaterketen voor overstromingen

    Als onderdeel van het Deltaprogramma 2015 zijn afspraken gemaakt over een aanpak om vitale en kwetsbare functies in Nederland beter te beschermen tegen de gevolgen van overstromingen. De afvalwaterketen is aangemerkt als één van die kwetsbare functies. In 2017 is een verkenning uitgevoerd naar de kwetsbaarheid van de afvalwaterketen bij overstromingen (vanuit het hoofdwatersysteem of het regionale watersysteem).

    De bevindingen op hoofdlijnen zijn:

    • Bij een overstroming zijn rioolgemalen en rioolwaterzuiveringen kwetsbaar; ze functioneren al snel niet meer. Aandacht voor het zo hygiënisch mogelijk omgaan met urine en ontlasting in huis en in safe zones is in een dergelijke situatie nodig.
    • Door bij het ontwerp rekening te houden met mogelijke overstromingen kan soms relatief eenvoudig uitval van een gemaal of rioolwaterzuiveringsinstallatie worden voorkomen. Als dit niet kan, is het van belang maatregelen te nemen om snel herstel van installaties mogelijk te maken.
    • Afhankelijk van de lokale situatie kunnen kansen op en gevolgen van een overstroming sterk uiteenlopen. Er is lokaal maatwerk nodig om te bepalen of voorzorgs- en beperkende maatregelen moeten worden getroffen, en zo ja welke.

    De kwetsbaarheid van de afvalwaterketen bij overstromingen wordt meegenomen bij de analyses (stresstests) die in 2018 worden uitgevoerd in het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie.

    Kwaliteit drinkwater

    Herziening EU-Drinkwaterrichtlijn en overstap naar risico-gebaseerde monitoring

    De Europese Commissie werkt aan een herziening van de Drinkwaterrichtlijn. Nederland heeft hier input voor gegeven. In navolging op het Burgerinitiatief Right2Water heeft de Europese Commissie toegang tot drinkwater hierbij meegenomen.

    In 2017 zijn de reeds in 2015 herziene monitoringsvoorschriften van de Drinkwaterrichtlijn wettelijke geïmplementeerd in de Drinkwaterregeling. Dit houdt in dat monitoring op basis van een risicoanalyse plaatsvindt. Het is een van de instrumenten om adequaat om te gaan met opkomende stoffen. De Nederlandse drinkwaterbedrijven hebben samen met het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) en de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) gewerkt aan een gezamenlijke aanpak voor risico-gebaseerde monitoring van het drinkwater en de bronnen.

    Harmonisatie beoordelingsbeleid producten en materialen

    De kwaliteit van producten die worden gebruikt in de drinkwatervoorziening (zoals kranen en leidingen) is van belang voor de uiteindelijke kwaliteit van het water dat uit de kraan komt. Nederland heeft binnen een samenwerkingsverband met Frankrijk, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk verder gewerkt aan harmonisatie van het nationale beoordelingsbeleid. Voor Duitsland en Nederland geldt dat met enkele kleine aanpassingen in de regelgeving volledige wederzijdse erkenning van producten mogelijk is. Dit is goed voor het bedrijfsleven (drinkwaterbedrijven en installateurs) en de gebruikers (consumenten, ondernemers), omdat het aanbod van aantoonbaar deugdelijke producten wordt vergroot.

    Kwaliteit van drinkwater

    De kwaliteit van drinkwater is afhankelijk van de kwaliteit van leidingen en kranen

    Beleidsevaluatie legionellapreventie

    Eind 2015 kwam de VVD-fractie van de Tweede Kamer met een Initiatiefnota legionella. Ook de Toezichttafel Gastvrijheidssector startte met de ontwikkeling van een aantal voorstellen rond legionellapreventie. Deze voorstellen richtten zich vooral op de verbetering van het brononderzoek, het belang van legionellaveilig bouwen, de coördinatie van toezicht en versoepeling van de wetgeving. De minister van Infrastructuur en Waterstaat heeft op 16 november 2017 de Tweede Kamer geïnformeerd over onder meer:

    • de stand van zaken rond kleine overzichtelijke installaties;
    • de wijziging van beoordelingsrichtlijn BRL 6010 (op basis waarvan legionella-adviseurs worden gecertificeerd);
    • de zogeheten CUR-richtlijn die medio 2017 is uitgebracht voor het legionellaveilig ontwerpen van gebouwen met leidingwaterinstallaties;
    • de aanpassing van de Regeling legionellapreventie per 1 januari 2018, waardoor bij toepassing van alternatieve technieken onder bepaalde voorwaarden kan worden volstaan met een lagere spoelfrequentie. Dit kan leiden tot een besparing op water, energie en personeelskosten.

    Meetnet rond drinkwaterwinningen

    Sinds 2016 werken de provincies samen met de drinkwaterbedrijven aan een voorstel voor een zogenoemd early warning meetnet rond de drinkwaterwinningen. Hiermee komen risico’s voor de kwaliteit van de winning vroegtijdig in beeld en is er nog tijd om maat-regelen te nemen. Uiterlijk in 2020 moet het meetnet gereed zijn.

    Prestatie drinkwaterbedrijven

    Elke drie jaar wordt door de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) in kaart gebracht hoe de tien Nederlandse drinkwaterbedrijven (ten opzichte van elkaar) presteren op het gebied van drinkwaterkwaliteit, kostenefficiëntie, milieuvriendelijkheid en klanttevredenheid. Op basis van de prestatievergelijking stellen drinkwaterbedrijven verbeterplannen op. Op deze manier wordt de doelmatigheid van de drinkwaterproductie voortdurend verbeterd.

    In 2017 is de doelmatigheid van de Drinkwaterwet geëvalueerd. Hieruit bleek dat het -instrument van de prestatievergelijking en verbeterplannen nog steeds goed bruikbaar is om de doelmatigheid te bevorderen. Wel wordt geadviseerd om een aantal aanpassingen door te voeren in de prestatievergelijking. Zo wordt aangeraden om extra indicatoren op te nemen voor investeringen en doelmatigheid, de effecten van verbeterplannen op de prestaties explicieter te vermelden, de prestatieontwikkeling in een tijdreeks weer te geven en meer context en onderbouwing te leveren bij de gepresenteerde gegevens. Ook moet de juistheid van de gegevens beter worden gewaarborgd. De ILT voert de geadviseerde verbeteringen door in een protocol. Het protocol schrijft voor hoe de prestatievergelijking voortaan wordt uitgevoerd.

    Feiten en cijfers over de drinkwatervoorziening in Nederland

  • Benchmarking in de waterketen

    In 2016 verscheen de Monitor Gemeentelijke Watertaken. Hierin wordt onder meer beschreven dat door de toename van hoosbuien extra waterberging op gemeentelijke en particuliere grond nodig is. In 2015 gaven de gemeenten 225 miljoen euro uit aan maatregelen om regenschade te voorkomen. Er worden ook op veel plaatsen initiatieven opgepakt om de hoeveelheid regenwater die naar de afvalwaterzuivering gaat te verminderen. Gemeenten vernieuwen vanwege de toenemende behoefte aan waterafvoer jaarlijks ongeveer duizend kilometer riolering. Een toename van de rioolheffing is hierbij niet te vermijden. Samenwerking en innovaties kunnen de kostenstijging beperken.

    Feiten en cijfers over het rioleringsstelsel

Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, Rijkswaterstaat, Unie van Waterschappen, VNG, IPO en Vewin.

Over De Staat van Ons Water

Elk jaar wordt aan de Tweede Kamer gerapporteerd hoe het staat met de uitvoering van het waterbeleid in Nederland. Dat gebeurt middels de Staat van Ons Water. De rapportage vermeldt de ontwikkelingen in het voorgaande jaar en wordt jaarlijks in mei geactualiseerd. De getoonde gegevens gaan daarom grotendeels over 2017.

Op staatvanonswater.nl vind je algemene informatie over aansprekende onderwerpen zoals de beschikbaarheid van schoon water, hoe ons land beschermd wordt tegen overstromingen en hoe de Nederlandse expertise op watergebied wereldwijd wordt ingezet. Wat het waterbeheer zoal kost en wat en waarvoor je precies betaalt wordt ook uit de doeken gedaan.

Het beleid waarover wordt gerapporteerd is vastgelegd in het Nationaal Waterplan 2016-2021, het Bestuursakkoord Water 2011 en de Beleidsnota Drinkwater. In de Staat van Ons Water wordt eveneens verslag gedaan over de uitvoering van de Europese richtlijnen over waterkwaliteit, overstromingsrisico’s en de mariene strategie voor de Noordzee.  

De vele links op de site helpen je om makkelijk te kunnen doorklikken naar verdere achtergrondinformatie.

Over Ons Water

Wij willen Nederlanders bewuster maken van water. Door te laten zien wat er aan watermanagement gebeurt in Nederland en bij jou in de buurt. Door te laten zien wat er nodig is voor de toekomst, want we zijn nooit klaar met ons water. En door tips te geven wat je zelf kunt doen. 

Kijk op onswater.nl. Daar kun je op jouw postcode informatie en verhalen vinden.

Vragen of opmerkingen?

Voor vragen, opmerkingen en/of suggesties over staatvanonswater.nl kun je mailen naar: info@staatvanonswater.nl