Meer weten over ons waterbeleid

Terugblik op 2016
  • Terugblik op 2016

    Samenvatting voortgangsrapportage Staat van Ons Water 2016
  • Bestuurlijke ontwikkelingen

    De rol van overheden en instanties uitgelegd
    Wie gaat over wat?
  • Waterveiligheid

    Alles rondom waterveiligheid
    Zijn we goed beschermd?
  • Waterkwaliteit

    De kwaliteit van water in onze omgeving
    Hoe zit het met waterkwaliteit?
  • Waterbeschikbaarheid en waterketen

    Over de beschikbaarheid van water
    Is er voldoende zoet water?
  • Water en leefomgeving

    De invloed van water op de leefomgeving
    Hoe beïnvloed het klimaat en/of water ons landschap?
  • Grote wateren

  • Verduurzaming

    Afvalwater als bron van energie en grondstoffen
    Hoe duurzaam is de waterketen?
  • Inzet wereldwijd

    Nederland: waterexpert van de wereld
    Wat doen we met onze waterkennis?
  • Financiering

    Je waterrekening toegelicht
    Hoeveel kost dat waterbeheer ons?
  • Terugblik op 2016

    De Staat van Ons Water wordt jaarlijks in mei gepubliceerd. Het is een rapportage over de uitvoering van het Nationaal Waterplan 2016-2021, het Bestuursakkoord Water uit 2011 en het uitvoeringsprogramma van de Beleidsnota Drinkwater. Ook wordt verslag gedaan van de uitvoering van de Europese richtlijnen over waterkwaliteit, overstromingsrisico's en de mariene strategie. In deze terugblik over 2016 en begin 2017 passeren enkele belangrijke mijlpalen de revue.

  • Evaluatie Deltawet

    Een belangrijk deel van het Nederlandse waterbeleid en -beheer is verankerd in de Deltawet waterveiligheid en zoetwatervoorziening. Het deltaprogramma omvat alle opgaven die ons laaggelegen land moeten beschermen tegen overstromingen én die ervoor moeten zorgen dat er voor iedereen altijd voldoende schoon water beschikbaar is.

    De Deltawet werd in 2011 vastgesteld. Het programma wordt uitgevoerd onder regie van een Deltacommissaris en wordt gefinancierd uit het Deltafonds. In de eerste helft van 2016 is de wet door een onafhankelijke commissie tussentijds geëvalueerd. Hierover verscheen op 1 juni 2016 het rapport 'Op Peil', waarin de evaluatiecommissie oordeelde dat het Deltaprogramma in de afgelopen jaren zeer goed functioneerde.

    Het stelsel (Deltaprogramma, Deltafonds, Deltacommissaris) heeft krachtige processen op gang gebracht en tot goede prestaties geleid op de thema's waterveiligheid, zoetwater en ruimtelijke adaptatie. Voor alle wateropgaven heeft de beleidsontwikkeling duidelijk vaart en richting gekregen. Het programma scoort goed op doelgerichtheid, legitimiteit en robuustheid.

    In het kader van de Deltawet is de eerste jaren vooral beleid ontwikkeld en op veel punten gaat die beleidsontwikkeling gewoon voort. Tegelijkertijd verschuift de focus steeds meer naar de uitvoering. Bij deze omslag signaleert de commissie een aantal aandachtspunten voor nu en later. De wisselwerking tussen beleidsontwikkeling op nationaal niveau en de uitvoering van maatregelen in de regio, vraagt om het nog verder verinnerlijken van de samenwerking.

  • Klimaatadaptatie

    De ruimtelijke adaptiviteit van het deltaprogramma krijgt veel aandacht. Om de doelen van een klimaatbestendige en waterrobuuste inrichting van Nederland in 2050 te halen, zetten de waterbeheerders in 2016 een tandje bij met de aankondiging van een Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie. Dat verschijnt op Prinsjesdag 2017 als onderdeel van het Deltaprogramma 2018.

    Vooruitlopend hierop werd in december 2016 de Nationale Klimaatadaptatiestrategie 'Aanpassen met ambitie' vastgesteld. In nauw overleg met andere overheden, maatschappelijke organisaties, kennisinstellingen, natuurorganisaties en bedrijven zijn de gevolgen van de verwachte klimaatverandering voor Nederland in beeld gebracht. Het gaat onder meer om de gevolgen van de steeds grotere weersextremen, zoals hittegolven en stortbuien.

  • Internationale Deltacoalitie

    Als EU-voorzitter was Nederland in mei 2016 gastheer van de klimaatconferentie Adaptation Futures in Rotterdam. Zo'n 1.700 deelnemers uit meer dan honderd landen spraken over de noodzakelijke wereldwijde aanpassing aan klimaatverandering. Minister Schultz van Haegen van Infrastructuur en Milieu gaf hier het officiële startschot voor de Internationale Deltacoalitie. Dit is een samenwerking van Nederland, Bangladesh, Colombia, Egypte, Frankrijk, Myanmar, Indonesië, Japan, Mozambique, de Filippijnen, Zuid-Korea en Vietnam om waterrampen te voorkomen en stedelijke delta's weerbaar te maken tegen klimaatverandering.

  • Waterveiligheid

    In 2016 stond met name de aanpassing van de Waterwet centraal vanwege de nieuwe normering. De nieuwe normen zijn gebaseerd op de kansen op overstromingen, maar ook op de gevolgen van overstromingen voor een gebied en zijn inwoners. Hoe groter de gevolgen, hoe strenger de norm. Voor iedereen in Nederland geldt het zogenoemde basisbeschermingsniveau: de kans dat iemand overlijdt door een overstroming mag niet groter zijn dan 1:100.000 per jaar. Deze nieuwe wetgeving is sinds 1 januari 2017 van kracht. Ook de nieuwe beoordelingsronde van de primaire waterkeringen startte op dat moment. Hiervoor is een nieuwe beoordelingssystematiek ontwikkeld: het Wettelijk Beoordelingsinstrumentarium (WBI). Deze ronde vindt plaats in de periode 2017-2023.

    Met de oplevering van onder meer de projecten bij Zwolle en Munnikenland kwam het Ruimte voor de Rivier-programma weer een stap verder bij zijn voltooiing. De werkzaamheden duren weliswaar nog voort, zoals tot 2022 in de IJsseldelta, maar sinds de start in 2006 zijn op meer dan dertig plaatsen in het land maatregelen uitgevoerd om gebieden te beschermen tegen overstromingen van de grote rivieren.

    De grote waterveiligheidsprogramma's Ruimte voor de Rivier, Maaswerken en het Tweede Hoogwaterbeschermingsprogramma (voor de Tweede Kamer drie zogenoemde Grote Projecten) waren in 2016 onderwerp van een beleidsmatige tussenevaluatie. In grote lijnen viel op dat de drie programma's goede resultaten hebben bereikt, zowel voor waterveiligheid als voor ruimtelijke kwaliteit. Hierbij is geconstateerd dat een dubbeldoelstelling voor een programma (zoals bij Ruimte voor de Rivier en Maaswerken) helpt bij het realiseren van ruimtelijke kwaliteit, maar hiervoor niet noodzakelijk is. Ook in het HWBP-2 is met een gebiedsgerichte aanpak zonder dubbeldoelstelling en volgens het uitgangspunt 'sober en doelmatig' veel gecombineerd met andere projecten (natuurontwikkeling, adaptatie, toerisme).

    Naast de Grote Projecten kwam ook het nieuwe Hoogwaterbeschermingsprogramma inmiddels goed op stoom.

  • Kustpact

    In overleg met bijna zestig partijen heeft het ministerie van Infrastructuur en Milieu in 2016 het Kustpact opgesteld. Hierin zijn afspraken gemaakt over recreatiemogelijkheden en nieuwe recreatieve bebouwing aan de Nederlandse kust. Om de balans in tact te houden tussen bescherming en behoud van de kust enerzijds en de ontwikkeling van de kustzone anderzijds, is in het Kustpact een zonering afgesproken. Deze zonering geeft duidelijkheid over die delen van de kustzone waarin geen nieuwe recreatieve bebouwing is toegestaan en in welke delen dat wel mogelijk is, en onder welke voorwaarden.

    De provincies werken deze zonering uit, in overleg met de betrokken partijen.

  • Waterkwaliteit

    Er is de laatste jaren hard gewerkt om de kwaliteit van het grond- en oppervlaktewater in Nederland te verbeteren, maar het voldoet op veel plekken nog niet aan de eisen en wensen. Om hier verbetering in te brengen, ondertekenden de waterbeheerders en maatschappelijke partijen in november 2016 de Delta-aanpak Waterkwaliteit en Zoetwater. Alle betrokken partners op het gebied van drinkwater, land- en tuinbouw, natuur, industrie, recreatie, gezondheidszorg en kennis leveren de komende jaren extra inspanningen om bestaande hardnekkige problemen (meststoffen, gewasbeschermingsmiddelen) en opkomende problemen (medicijnresten, microplastics) binnen de gehele keten aan te pakken. Zo werken de water- en zorgsector samen om de hoeveelheid medicijnresten in het water te beperken. Waterschappen en drinkwaterbedrijven onderzoeken met elkaar meer efficiënte zuiveringsmethoden.

  • Marker Wadden

    In 2016 is gestart met de aanleg van de Marker Wadden, een initiatief van Natuurmonumenten waarvan de eerste fase samen met Rijkswaterstaat wordt gerealiseerd. Marker Wadden is een moerasgebied in het oostelijk deel van het Markermeer, bestaande uit een aantal eilanden met een totale oppervlakte van circa driehonderd hectare en een onderwaterlandschap (paaiplaatsen, geulen en slenken) met een vergelijkbaar oppervlak. Het project levert een bijdrage aan de ecologische kwaliteit en aan de verbetering van watergebonden recreatie en economische ontwikkeling.

    De eilanden worden gebouwd van slib uit het Markermeer zelf. Hiermee wordt ervaring opgedaan met nieuwe innovatieve waterbouwkundige technieken. De Marker Wadden fungeert als Living Lab, als ontmoetingsplaats voor verschillende organisaties en verschillende vormen van onderzoek.

  • Structuurvisie Ondergrond

    Op 11 november 2016 stuurde het kabinet de Ontwerp Structuurvisie Ondergrond naar de Tweede Kamer. Dit 'kompas voor de ondergrond' benadrukt dat de ondergrond belangrijk is voor de drinkwatervoorziening en de winning van aardgas, olie, geothermie en opslag van stoffen in de ondergrond. De structuurvisie bevat het ruimtelijke beleid voor deze nationale belangen, om het gebruik van de ondergrond op een veilige, duurzame en efficiënte manier mogelijk te maken. Dit betekent steeds zoeken naar de balans tussen het beschermen van het grondwater voor de drinkwatervoorziening en het benutten van de ondergrond voor de overgang naar een duurzame energievoorziening.

  • Financiën

    De totale kosten van het waterbeheer in 2016 bedroegen 7,1 miljard euro. Dit bedrag wordt via diverse lokale belastingen, de Rijksbelastingen en de drinkwatertarieven betaald door de huishoudens en bedrijven in ons land. De kosten van het waterbeheer in 2016 liggen 1,1 procent hoger dan in 2015. Deze stijging wordt met name veroorzaakt door hogere kosten bij het Rijk, de gemeenten en de provincies.

  • Doelmatigheid

    In onze laaggelegen delta moeten voortdurend maatregelen in het watersysteem worden getroffen om de veiligheid, bewoonbaarheid en volksgezondheid te garanderen. Om de noodzakelijke maatregelen te kunnen treffen en tegelijk de rekening (met name belastingen) voor huishoudens en bedrijven betaalbaar te houden, spraken de waterbeheerders en de drinkwaterbedrijven in 2011 in het Bestuursakkoord Water (BAW) af om de kostenstijgingen te beperken. Dit moet leiden tot een gematigde lastenontwikkeling.

    Het beperken van de kostenstijging gebeurt door het vergroten van de doelmatigheid via intensieve samenwerking tussen en interne besparingen bij de waterbeheerders. Zij streven een doelmatigheidswinst na die tot 2020 geleidelijk oploopt naar minimaal 750 miljoen euro ten opzichte van 2010. Van het totaalbedrag komt 450 miljoen euro uit de waterketen (drinkwater, riolering en afvalwaterzuivering) en 300 miljoen euro uit het watersysteem (waterkeringen, oppervlaktewater, grondwater, waterbodems, oevers en kunstwerken).

  • Monitoring doelmatigheid

    Uit de monitoring van de financiële prestaties van de betreffende partijen, blijkt dat de voortgang van de doelmatigheidswinst voor ligt op het afgesproken pad. Met name gemeenten, waterschappen en drinkwaterbedrijven weten de kostenstijgingen te beperken, door middel van een toename in samenwerking, toegenomen efficiency en verbeterd asset management. De doelstellingen worden tot op heden ruimschoots gerealiseerd. Hierdoor ontwikkelen ook de heffingen voor burgers en bedrijven zich gematigder, dan zonder het BAW het geval zou zijn. De prestaties lijden niet onder het versneld realiseren van de doelmatigheidsdoelstelling. Integendeel, want op veel aspecten zijn de prestaties zelfs verbeterd.

    Omdat de realisatie van de doelmatigheidsdoelstelling tot op heden ruimschoots wordt behaald, is de verwachting dat ook de beoogde totale doelmatigheidsdoelstelling wordt gerealiseerd.

Ministerie van Infrastructuur en Milieu, Rijkswaterstaat, Unie van Waterschappen, VNG, IPO en Vewin.

Over De Staat van Ons Water

Elk jaar wordt aan de Tweede Kamer gerapporteerd hoe het staat met de uitvoering van het waterbeleid in Nederland. Dat gebeurt middels de Staat van Ons Water. De rapportage vermeldt de ontwikkelingen in het voorgaande jaar en wordt jaarlijks in mei geactualiseerd. De getoonde gegevens gaan daarom grotendeels over 2015.

Op staatvanonswater.nl vind je algemene informatie over aansprekende onderwerpen zoals de beschikbaarheid van schoon water, hoe ons land beschermd wordt tegen overstromingen en hoe de Nederlandse expertise op watergebied wereldwijd wordt ingezet. Wat het waterbeheer zoal kost en wat en waarvoor je precies betaalt wordt ook uit de doeken gedaan.

Het beleid waarover wordt gerapporteerd is vastgelegd in het Nationaal Waterplan 2016-2021, het Bestuursakkoord Water 2011 en de Beleidsnota Drinkwater. In de Staat van Ons Water wordt eveneens verslag gedaan over de uitvoering van de Europese richtlijnen over waterkwaliteit, overstromingsrisico’s en de mariene strategie voor de Noordzee.  

De vele links op de site helpen je om makkelijk te kunnen doorklikken naar verdere achtergrondinformatie.

Over Ons Water

Wij willen Nederlanders bewuster maken van water. Door te laten zien wat er aan watermanagement gebeurt in Nederland en bij jou in de buurt. Door te laten zien wat er nodig is voor de toekomst, want we zijn nooit klaar met ons water. En door tips te geven wat je zelf kunt doen. 

Kijk op onswater.nl. Daar kun je op jouw postcode informatie en verhalen vinden.

Vragen of opmerkingen?

Voor vragen, opmerkingen en/of suggesties over staatvanonswater.nl kun je mailen naar: info@staatvanonswater.nl