Meer weten over ons waterbeleid

Bestuurlijke ontwikkelingen
  • Terugblik op 2016

    Samenvatting voortgangsrapportage Staat van Ons Water 2016
  • Bestuurlijke ontwikkelingen

    De rol van overheden en instanties uitgelegd
    Wie gaat over wat?
  • Waterveiligheid

    Alles rondom waterveiligheid
    Zijn we goed beschermd?
  • Waterkwaliteit

    De kwaliteit van water in onze omgeving
    Hoe zit het met waterkwaliteit?
  • Waterbeschikbaarheid en waterketen

    Over de beschikbaarheid van water
  • Water en leefomgeving

    De invloed van water op de leefomgeving
    Hoe beïnvloed het klimaat en/of water ons landschap?
  • Grote wateren

  • Verduurzaming

    Afvalwater als bron van energie en grondstoffen
    Hoe duurzaam is de waterketen?
  • Inzet wereldwijd

    Nederland: waterexpert van de wereld
    Wat doen we met onze waterkennis?
  • Financiering

    Je waterrekening toegelicht
    Hoeveel kost dat waterbeheer ons?
  • Inleiding

    Het Nederlandse waterbeleid en -beheer wordt uitgevoerd door verschillende overheden (Rijk, waterschappen, provincies en gemeenten) en de (drink)waterbedrijven. Zij werken intensief met elkaar samen om ons laaggelegen land te beschermen tegen overstromingen en om ervoor te zorgen dat er altijd voldoende schoon (drink)water beschikbaar is. Het actuele waterbeleid en de uitvoering hiervan zijn vastgelegd in verschillende beleidsdocumenten en programma’s, zoals het Nationaal Waterplan 2016-2021 en het Deltaprogramma.

    Rapportages uitvoering waterbeleid
    Als verantwoordelijk minister, rapporteert de minister van Infrastructuur en Milieu (IenM) elk jaar in mei aan de Tweede Kamer over de voortgang in de uitvoering van het waterbeleid. Hiervoor dient deze rapportage. De Staat van Ons Water rapporteert in hoofdlijnen over de uitvoering van het Nationaal Waterplan, het Bestuursakkoord Water 2011, de Beleidsnota Drinkwater, de Kaderrichtlijn Water, de Richtlijn Overstromingsrisico's en de Kaderrichtlijn Mariene Strategie.

    In het Deltaprogramma, waarvan elk jaar op Prinsjesdag een geactualiseerde versie verschijnt, wordt naast de programmering van maatregelen voor het nieuwe jaar in meer detail gerapporteerd over de voortgang in de uitvoering van de deltabeslissingen en voorkeursstrategieën.

  • Nationaal Waterplan

    De mijlpalen die in het Nationaal Waterplan 2016-2021 voor de komende jaren zijn geformuleerd zijn samengevat op een zogenoemde routekaart. De mijlpalen die inmiddels zijn bereikt zijn in onderstaande figuur wit gekleurd. 

    Mijlpalen Nationaal Waterplan 2016-2021

  • Evaluatie Deltawet

    In de eerste helft van 2016 is de Deltawet waterveiligheid en zoetwatervoorziening door een onafhankelijke commissie geëvalueerd. Hierover werd op 1 juli 2016 het rapport 'Op Peil' aan de Tweede Kamer aangeboden. De evaluatiecommissie oordeelde dat het Deltaprogramma in de afgelopen jaren zeer goed functioneerde en dat de wet geen aanpassing behoeft. Natuurlijk is er nog wel ruimte voor verbetering.

    In de reactie op deze evaluatie is door het kabinet invulling gegeven aan de gezamenlijke opdracht voor de bestuurlijke partners hoe de aandachtspunten die in de evaluatie zijn aangegeven de komende jaren worden opgepakt.

    Deze vijf aandachtspunten waren:

    1. Omslag naar de uitvoering
    2. Integratie en samenhang tussen wateropgaven en andere ruimtelijke opgaven
    3. Nationale regie en regionale slagkracht
    4. Participatie
    5. Adaptiviteit van het deltaprogramma

    De omslag van papier naar praktijk vraagt flinke inspanningen van alle partijen. De kring van betrokkenen tijdens de uitvoering wordt groter en complexer. Bovendien wordt er meer maatwerk gevraagd van de organisaties in de regionale gebieden van het deltaprogramma. De partners inventariseren wat er in deze gebieden nodig is om de regionale slagkracht (waar nodig) te vergroten. Er wordt dan gekeken naar zaken als capaciteit, structuur, expertise, verbinding naar nationaal niveau e.d. Het resultaat van dit proces wordt opgenomen in het Deltaprogramma 2018, dat wordt gepresenteerd op Prinsjesdag 2017.

    De partners in het Deltaprogramma houden vast aan de scope en focus van het Deltaprogramma en zetten in op integraliteit, participatie en adaptiviteit. Zij nemen hierin als overheden zelf verantwoordelijkheid en leunen niet achterover. De Deltacommissaris zal daarbij blijven signaleren, rapporteren, volgen, ondersteunen en verbinden.

    Deltacommissaris Wim Kuijken is overeenkomstig de Deltawet bij Koninklijk Besluit herbenoemd voor een volgende periode van zeven jaar. De regeringscommissaris voor het Deltaprogramma valt onder de politieke verantwoordelijkheid van de minister van Infrastructuur en Milieu. Die stelt jaarlijks het nationale Deltaprogramma op en bewaakt de voortgang namens het kabinet. De herbenoeming ging in op 1 februari 2017.

    Rapport Op Peil
    Rapport Op Peil; Wettelijke ex-post evaluatie Deltawet Waterveiligheid en Zoetwatervoorziening

  • Tussenevaluatie Bestuursakkoord Water

    In 2011 is het Bestuursakkoord Water (BAW) gesloten tussen het Rijk, de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, het Interprovinciaal Overleg, de Unie van Waterschappen en de Vereniging van waterbedrijven in Nederland (Vewin), met als doel het waterbeheer, ondanks grote opgaven, betaalbaar te houden. Hiertoe is afgesproken de doelmatigheid in het waterbeheer te vergroten. Met de uitvoering van het BAW is een doelmatigheidswinst beoogd die tot 2020 geleidelijk oploopt tot jaarlijks 750 miljoen euro ten opzichte van 2010. Slim samenwerken en een heldere verdeling van verantwoordelijkheden en taken staan centraal in de afspraken.

    De eerste tussentijdse evaluatie van het BAW werd uitgevoerd in 2013. Hierover is gerapporteerd in Water in Beeld 2013. In 2016 werd het BAW voor de tweede keer geëvalueerd. Deze evaluatie laat zien dat de samenwerking tussen de waterpartners verder geïntensiveerd en verbeterd is. De acties uit het BAW zijn uitgevoerd of niet meer relevant, als gevolg van beleidsontwikkeling. De organisaties liggen tot en met 2016 voor op de geplande koers wat betreft de afspraken over de gematigde lasten-/kostenontwikkeling en de te realiseren doelmatigheidswinst.

    Aangezien alle afgesproken acties, met uitzondering van de actie over het realiseren van doelmatigheidswinst, uit het BAW zijn afgerond, zal de eindevaluatie van het BAW geen kwalitatief onderdeel meer bevatten maar zich concentreren op de gerealiseerde doelmatigheidswinst en de gematigde lasten-/kostenontwikkeling.

  • Nationale Omgevingsvisie

    In 2019 treedt de Omgevingswet in werking. In de aanloop daarnaartoe stelt het Rijk de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) op. Hierin staan de belangrijkste plannen en ambities voor de inrichting van Nederland op de lange termijn. Een omgevingsvisie gaat onder meer in op de samenhang tussen ruimte, water, milieu, natuur, landschap, verkeer en vervoer, infrastructuur en cultureel erfgoed.Water in de Nationale Omgevingsvisie

    In 2016 is de startnota 'De opgaven voor de Nationale Omgevingsvisie' voorbereid. Deze is in februari 2017 vastgesteld. De startnota beschrijft de trends en ontwikkelingen op het gebied van de fysieke leefomgeving. Centraal staan vier strategische opgaven, die vragen om een integrale aanpak:

    • Naar een duurzame en concurrerende economie> Innovatie, kennis, verhoging productiviteit en verduurzaming zijn steeds belangrijker voor de economische ontwikkeling en de levensstandaard.
    • Naar een klimaatbestendige en klimaatneutrale samenleving Inzet is minder energieverbruik en duurzamere bronnen. Tegelijkertijd bereidt Nederland zich voor op de gevolgen van klimaatverandering, zoals hittestress en wateroverlast.
    • Naar een toekomstbestendige en bereikbare woon- en werkomgeving Hoe houden we ons land bereikbaar en daarmee het vestigingsklimaat aantrekkelijk? Waar bouwen we onze woningen?
    • Naar een waardevolle leefomgeving Hoe gaan we verantwoord om met onze natuurlijke omgeving waaronder de landbouw, natuur en het landschap?
    • Hiermee maakt het kabinet zichtbaar wat de integrale strategische opgaven zijn en hoe het huidige kabinet nu al aan deze opgaven werkt. De inzet is dat de Nationale Omgevingsvisie gereed is vóór de inwerkingtreding van de Omgevingswet in 2019.

  • Structuurvisie Ondergrond

    Op 11 november 2016 stuurde het kabinet de Ontwerp Structuurvisie Ondergrond naar de Tweede Kamer. Dit 'kompas voor de ondergrond' benadrukt dat de ondergrond belangrijk is voor de drinkwatervoorziening en de winning van aardgas, olie, geothermie en opslag van stoffen in de ondergrond. De structuurvisie bevat het ruimtelijke beleid voor deze nationale belangen, om het gebruik van de ondergrond op een veilige, duurzame en efficiënte manier mogelijk te maken. Dit betekent steeds zoeken naar de balans tussen het beschermen van het grondwater voor de drinkwatervoorziening en het benutten van de ondergrond voor de overgang naar een duurzame energievoorziening.

    Zie ook: platformparticipatie.nl/Images/Ontwerp%20Structuurvisie%20Ondergrond_tcm318-379647.PDF

  • NKWK

    In het Nationale Kennis- en Innovatieprogramma Water en Klimaat (NKWK) werken overheden, kennisinstellingen en bedrijven samen aan onderzoek en het opbouwen van kennis over vraagstukken rondom water en klimaat. Er zijn momenteel veertien onderzoekslijnen:

    1. Kustgenese
    2. Klimaatbestendige Stad
    3. Slim Watermanagement
    4. Bodemdaling
    5. Duurzaam beheer grote wateren
    6. Marker Wadden
    7. Nationaal Water Model
    8. Noordzee
    9. Rivieren
    10. Toekomstbestendige Natte Kunstwerken
    11. Water en Energie
    12. Water en Voedsel
    13. Waterkeringen
    14. Water-bodem-interactie zandgronden

    Binnen de verschillende onderzoekslijnen is het afgelopen jaar veel voortgang geboekt. Bij verschillende onderzoekslijnen zoals kustgenese, Nationaal Water Model en Slim Watermanagement, wordt met verschillende partners gekeken hoe nadere kennisvragen opgepakt kunnen worden.

    Bij andere programma's, zoals Klimaatbestendige Stad, ligt de nadruk op het ontsluiten van bestaande kennis, zodat deze in de praktijk toegepast kan worden, ook levert dat weer nieuwe vragen op.

    Op 11 april 2017 werd het derde NKWK-congres gehouden met meer dan vierhonderd deelnemers. De bijeenkomst stond dit keer in het teken van klimaatonderzoek en fundamenteel onderzoek. Daarbij ging het niet alleen om aandacht voor fundamenteel onderzoek op zichzelf, maar juist ook om de verbinding met praktijkgericht onderzoek.

    Een goed voorbeeld hiervan is het opzetten van een kennis- en innovatieprogramma voor de Marker Wadden. De Marker Wadden fungeert als veldstation (Living Lab) voor onderzoek, waarbij alle partners welkom zijn om onderzoek te verrichten. Zo dient het als ontmoetingsplaats voor verschillende organisaties en ontstaat kruisbestuiving tussen verschillende vormen van onderzoek.

  • Watertoets

    In het Bestuursakkoord Water (2011) is afgesproken dat het Rijk, de waterschappen, provincies en gemeenten bij alle relevante ruimtelijke plannen (zoals bestemmingsplannen en structuurvisies) een watertoetsproces doorlopen.

    Het watertoetsproces is juridisch vastgelegd in de Wet ruimtelijke ordening en Besluit ruimtelijke ordening. Het is verplicht bij (ontheffingen voor) bestemmingsplannen, inpassingsplannen, projectbesluiten en buiten toepassing verklaren van een beheersverordening. Kern van dit proces is dat initiatiefnemers en waterbeheerders zo vroeg mogelijk met elkaar in gesprek komen. Het proces wordt afgesloten met een wateradvies van de waterbeheerders, waarop initiatiefnemers reflecteren in een waterparagraaf in het betreffende plan.

    Net als in 2015 heeft de Unie van Waterschappen samen met het ministerie van Infrastructuur en Milieu ook in 2016 een enquête gehouden om inzicht te krijgen in de praktijk van de watertoets.

    In onderstaande figuur worden de resultaten weergegeven. Hieruit valt in hoofdlijnen het volgende af te leiden:

    • Met in totaal 7487 wateradviezen blijkt het watertoetsproces ook in 2015 weer een levend instrument te zijn geweest.
    • Waterschappen zijn het meest tevreden over het watertoetsproces bij ruimtelijke plannen (bestemmingsplan, inpassingsplan) die wettelijk zijn verankerd.
    • Bij ruimtelijke visies (waar geen wettelijke overlegverplichting geldt) worden water schappen minder vaak tijdens de voorbereiding betrokken.
    • Wateradviezen van waterschappen worden in 25 procent van de gevallen onvoldoende door andere overheden meegenomen.
    • Waterschappen krijgen onvoldoende inzicht in de mate waarin het advies ook werkelijk zijn beslag krijgt in de uitvoering.
    Enquête Watertoets - resultaten

    Resultaten Watertoets


  • Waterpeil

    Waterpeil is de gezamenlijke monitor van de Bestuursakkoord Water partners voor de ontwikkeling van het waterbewustzijn en het risicobewustzijn onder inwoners. Gedurende een aantal jaren wordt jaarlijks het waterbewustzijn onderzocht. Voor het eerst gebeurde dit onder de noemer Waterpeil in 2016. Het onderzoek heeft een regionale focus, omdat er veel regionale verschillen in problematiek en perceptie zijn. Het onderzoek in 2016 richtte zich met name op wateroverlast, beschikbaarheid van zoetwater, drinkwater, waterkwaliteit en de tevredenheid over de informatievoorziening.

    Enkele belangrijke bevindingen uit de in 2016 uitgevoerde enquête zijn dat klimaatverandering en daarmee gepaard gaande risico's voor waterveiligheid niet of nauwelijks ter discussie staan. Waterveiligheid is weliswaar een zichtbaar, maar bij de meerderheid weinig urgent issue. Opvallend hierbij is wel dat het klimaatbewustzijn en het waterbewustzijn voor het thema waterveiligheid bij deze meting zijn toegenomen.

    Rond het thema 'wateroverlast' zien we dat de meerderheid van de Nederlanders hier zelf ervaring mee heeft en ook een of meer maatregelen hiertegen heeft genomen. Favoriete, meest getroffen maatregel is 'tegels uit de tuin, groen erin'. Er is een breed bewustzijn van de gevolgen van wateroverlast en basale kennis over de functie van het riool en de tuin bij de afvoer van overtollig regenwater.

    Burgers zijn ontvankelijk om hun kennislacunes aan te vullen met nadere informatie: bij elk van de waterthema's is er bij circa twee derde een informatiebehoefte aanwezig waarvan het bij een kwart tot een derde gaat om een sterke behoefte. Evenzo is een kwart ontevreden over de huidige informatievoorziening en mist (net als bij de vorige meting) ongeveer een vijfde informatie. De voorkeursafzenders van deze informatie zijn regionale afzenders (gemeente en waterschap) en de voorkeurskanalen de televisie, een digitale nieuwsbrief en de regionale media. Deze voorkeur voor regionale afzenders en kanalen was ook te zien bij de vorige meting van Waterpeil. De regionale insteek van Ons Water sluit hier goed op aan.

  • Marktvisie

    De waterschappen staan voor grote opgaven in het waterbeheer. Daarnaast zijn er maatschappelijke ontwikkelingen als klimaatverandering, technologische ontwikkelingen en burgerparticipatie, die veel invloed hebben op de manier van werken in de waterschapsmarkt. Dit vraagt om een andere relatie tussen opdrachtgevers en opdrachtnemers en om een andere manier van samenwerken.

    Om samen te werken aan een waterbestendig Nederland, presenteerden de waterschappen en marktpartijen op 17 november 2016 gezamenlijk het visiedocument 'De waterschapsmarkt van de toekomst - bouwstenen voor vernieuwing'.

    In het visiedocument staan drie bouwstenen die bijdragen aan de benodigde vernieuwing in de waterschapsmarkt:

    • Maximale maatschappelijke waarde
      Het is tijd voor meer integrale en project overstijgende kennisuitwisseling binnen de sector. Als opdrachtgever moeten de waterschappen meer uitgaan van maatwerk in hun uitvraag naar kennis en capaciteit. Ook moet hierbij meer focus op maatschappelijke waarde liggen.
    • De mens staat centraal
      De nadruk die nu op het contract ligt, moet verschuiven naar een nadruk op contact: op mensen en vakmanschap. Waterschappen (opdrachtgever) en markt (opdrachtnemer) moeten meer samenwerken op basis van gelijkwaardigheid. Ze moeten kijken hoe ze elkaar kunnen aanvullen.
    • Een gezonde bouwkolom
      Risico's moeten worden beheerst en beheersmaatregelen beter verdeeld. Hierbij moet meer ruimte komen voor ketensamenwerking. Daarnaast is het doel: een eerlijk verdien- model voor alle partijen.
    • Het visiedocument is opgesteld door de Unie van Waterschappen, het Hoogwaterbeschermingsprogramma, Bouwend Nederland, Vereniging van Waterbouwers, MKB Infra, NLingenieurs, UNETO-VNI en ENVAQUA. Ook de uitvoering van het bijbehorende activiteitenplan ligt bij deze partijen.

  • Waterschappen

    Rond 1950 waren er zo'n 3.500 waterschappen in ons land. Nu zijn dat er nog 21. Per 1 januari 2017 fuseerden de Limburgse waterschappen Peel en Maasvallei en Roer en Overmaas tot het Waterschap Limburg. Hiermee ontstond één provinciebreed waterschap en kwam er één belastingtariefstelsel voor heel Limburg. Het bestuur van het nieuwe waterschap bepaalt de hoogte van de nieuwe belastingtarieven. Het aantal leden van het algemeen bestuur nam af van vijftig naar dertig; dit aantal is hetzelfde in de vergelijking met andere waterschappen in Nederland met een vergelijkbare omvang in oppervlakte en inwonertal.


    De waterschappen in beeld

Ministerie van Infrastructuur en Milieu, Rijkswaterstaat, Unie van Waterschappen, VNG, IPO en Vewin.

Over De Staat van Ons Water

Elk jaar wordt aan de Tweede Kamer gerapporteerd hoe het staat met de uitvoering van het waterbeleid in Nederland. Dat gebeurt middels de Staat van Ons Water. De rapportage vermeldt de ontwikkelingen in het voorgaande jaar en wordt jaarlijks in mei geactualiseerd. De getoonde gegevens gaan daarom grotendeels over 2015.

Op staatvanonswater.nl vind je algemene informatie over aansprekende onderwerpen zoals de beschikbaarheid van schoon water, hoe ons land beschermd wordt tegen overstromingen en hoe de Nederlandse expertise op watergebied wereldwijd wordt ingezet. Wat het waterbeheer zoal kost en wat en waarvoor je precies betaalt wordt ook uit de doeken gedaan.

Het beleid waarover wordt gerapporteerd is vastgelegd in het Nationaal Waterplan 2016-2021, het Bestuursakkoord Water 2011 en de Beleidsnota Drinkwater. In de Staat van Ons Water wordt eveneens verslag gedaan over de uitvoering van de Europese richtlijnen over waterkwaliteit, overstromingsrisico’s en de mariene strategie voor de Noordzee.  

De vele links op de site helpen je om makkelijk te kunnen doorklikken naar verdere achtergrondinformatie.

Over Ons Water

Wij willen Nederlanders bewuster maken van water. Door te laten zien wat er aan watermanagement gebeurt in Nederland en bij jou in de buurt. Door te laten zien wat er nodig is voor de toekomst, want we zijn nooit klaar met ons water. En door tips te geven wat je zelf kunt doen. 

Kijk op onswater.nl. Daar kun je op jouw postcode informatie en verhalen vinden.

Vragen of opmerkingen?

Voor vragen, opmerkingen en/of suggesties over staatvanonswater.nl kun je mailen naar: info@staatvanonswater.nl